حامیژه

گزارشی از سخنرانی محمد رضا حائری(بهناز خسروی) گروه علمی- تخصصی انسان‌شناسی فرهنگی انجمن جامعه‌شناسی ایران در یکی دیگر از سلسله نشست‌های خود در پاییز سال 86، موضوعی با عنوان "شهرشناسی از منظر گورستان" را مورد بحث و بررسی قرار داد. در این جلسه، محمدرضا حائری یکی از معماران و شهرسازان فعال در کشور به سخنرانی پرداخت. وی در مقدمه سخنان خود به معرفی مفهوم شهرشناسی و رابطه آن با انسان‌شناسی پرداخت و ...

انسان با پشت سرگذاردن مراحل مختلفی ازشیوه های زندگی ( کوچ نشینی بر اساس صید وشکار ، کوچ نشینی بر پایه زندگی شبانی ، کوچ نشینی بر مبنای ییلاق و قشلاق و ...) در نهایت با دستیابی به دانش و صنایع مختلف قادر گردید قدم در مرحله ای گذارد که " مورگان " ، اندیشمند تطور گرا ، از آن به عنوان مرحله تمدن صحبت کرده است و آن مرحله ای است که زندگی شهرنشینی به عنوان شکلی از زندگی یکجانشینی شکل گرفته و روندی تطوری را چه به لحاظ کالبدی و چه فیزیکی پیش روی قرار می دهد ودر این طی طریق علوم مختلفی که نتیجه تکامل دانش و ذهن بشر نیزهستند متناسب با هر عصر و دوره به کار گرفته می شوند

اندکی پس از شهادت امام حسین در روز عاشورای سال 61 هجری قمری،وقتی که خون وی بر زمین کربلا ریخت، پرندگانی که از آنجا می گذشتند به فرمان خدا مامور شدند تا با آغشته کردن بال خود به این خون،پیام شهادت و مظلومیت او را به سراسر جهان برسانند.این پرندگان خونین بال حرکت کردند و یکی از آنها آمد و آمد،از فراز البرز گذشت،رودخانه شاهرود را زیر پا گذاشت،دریاچه اوان را گذراند و به روستای "زرآباد" رسید.او بر شاخه درخت چناری نشست و پیام خود را به آن واگذار کرد.از آن سال تا به حال مردم منطقه هر ساله در صبح روز عاشورا شاهد چکیدن خون از یکی از شاخه های این درخت اسطوره ای هستند ادامه مطلب

عکس کوچک: بیست و پنج ساله، به اندازه سن من، بیست و پنج ساله که یک نفر گوشه گوشه سرزمین مادری ما را زیرپا گذاشته، هر چهارگوشه آن را، وسط کویرش، دل جنگلش و با ترک و لر و کرد و بلوچ و عرب و ترکمنش آشنا شده، سر یک سفره نشسته با این آدمها زندگی کرده، مردمشناسانه تر از ما مردمشناسها. پای صحبت هاش که بنشینی حرف هایی می شنوی از جنس معرفت، همان دانش حاصل از تجربه، چیزی که کمیاب یا حتی نایاب. ادامه مطلب

جمعیت و تراکم بالا،تنوع فرهنگی و جامعه مبتنی بر روابط نوع "دومین" از جمله ویژگی هایی است که واژه "شهر" به ذهن متبادر می سازد و در موارد بسیاری نیز از این مولفه ها با عنوان وجه تمایز روستا و شهر نام برده می شود.اما به واقع آیا شهر، کلیتی با چنین مشخصاتی است؟ آیا فردگرایی و روابط خشک و رسمی و محدود، جزء لاینفکی از شکل زندگی شهری است ادامه مطلب

چندی پیش همایشی با عنوان "نوسازی و بهسازی بافت فرسوده و تاریخی " در قزوین برگزار شد و در آن کارشناسان مختلف به بررسی راه کارهای جلب مشارکت های مردمی پرداختند.نکته قابل تامل در اینجا عدم دعوت ازکارشناسان علوم اجتماعی و مسائل فرهنگی است به طوری که هر دو سرفصل فرهنگی این همایش توسط دو کارشناس معماری انجام شد.در اینجا بود که کمیته فرهنگی انجمن شهرتاش با انجام چند مصاحبه با کارشناسان مسائل فرهنگی به بررسی ابعاد موضوع همایش از دید گرایش های مختلف علوم اجتماعی پرداخت.آنچه در ادامه می آید مصاحبه ما با دکترناصرفکوهی است.او دکترای انسان شناسی از فرانسه ،عضو هیات علمی و مدیر گروه انسان شناسی دانشگاه تهران است.کتاب های "انسان شناسی شهری" و "فرهنگ وتوسعه" از جمله تالیفات او در زمینه شهری و مسائل مربوط به توسعه است.او همواره بر نقش انسان ها در بافت تاکید دارد و معتقد است توسعه موفق،توسعه ای است همه جانبه که مبتنی بر"فرهنگ" باشد. ادامه مطلب

محله اکراد نواب جنوبی که در اصطلاح عامیانه با عنوان تحقیرآمیز "عمری محله"خطاب می شود ،یک جماعت شهری است که طی سال های حکومت رضا شاه و به دنبال تبعید تعدادی از اکراد آذربایجان غربی(شهر ماکو) به مرور شکل گرفته است.این محله در حاشیه جنوب غربی شهر قزوین و بین دو ورودی همدان و رشت واقع شده و توسط رودخانه فصلی شره بند و نیز آهنگر بازار از محلات مجاور خود جدا گشته و کاربری های مسیر آن اغلب خدماتی و کارگاهی است.این منطقه، نمونه بارز یک محله ،یک جماعت قومی(کرد)، یک خرده فرهنگ مذهبی(اهل تسنن) در شهر می باشد. اکثریت ساکنان آن با هم خویشاوند هستند و همین استفاده از ساختارهای خویشاوندی در اقتصاد ، محله آنها را با جمعیتی در حدود 500 نفر به بزرگترین مرکز خرید و فروش مواد مخدر در سطح شهر تبدیل کرده است.نوع برخورد با ساکنین این محله همواره یکی از دغدغه های مسئولین انتظامی و نیز مدیریت شهری است.این تحقیق قصد دارد با اعتمادسازی و ورود به این جماعت شهری،تصویری از واقعیت های موجود در محله و فرهنگ ساکنان آن ارائه دهد که شامل شناخت نظام های خویشاوندی،اقتصادی،سیاسی،مذهبی و نیز هویت و همبستگی اهالی می باشد. در انجام این تحقیق بیشتر از مشاهده و مصاحبه با اطلاع رسان ها استفاده شده است ادامه مطلب

این مقاله برای فصلنامه انسان شناسی نوشته و در شماره چهار آن منتشر شده است.با عرض معذرت از دوست بسیار عزیزمان مجنون آموسی،سردبیر مجله. محله ها به معنای سنتی شان،نهادهای اجتماعی ریشه داری در زندگی شهرنشینی ما بوده اند و همچنان نیز در برخی نقاط شهرها وجود دارند.طبیعتا ساکنین مناطق مختلف شهر،شهرنشینی را به عنوان الگوی واحدی از یک سبک خاص زندگی تجربه نمی کنند و این بیش از هر چیز، ریشه در مسائل خاص هر منطقه و شرایط فرهنگی ساکنانش دارد. این مقاله با بررسی تطبیقی سه محله در شهر قزوین نشان می دهد که تجربه زندگی در مناطق فقیر و اقلیت نشین جنوبی این شهر بیشترین تماس را با مفهوم سنتی محله دارد و از این لحاظ در مقابل مناطق تازه ساخت و ثروتمندنشین شمالی آن قرار می گیرد که فاقد حداقل نشانه هایی از وجود محله است.بافت تاریخی و متوسط نشین مرکزی شهر قزوین نیز در حدفاصل این دو قرار می گیرد.درنهایت آنچه از بررسی تطبیقی این سه منطقه حاصل می شود این است که محله،نهادی کارکردی است،به چند دسته نیاز پاسخ می دهد و تا زمانی باقی می ماند که بتواند پاسخگوی این نیازها باشد در غیراین صورت بعید نیست که سست شده،تغییر شکل داده و یا حتی از بین برود. ادامه مطلب

"مسکن" و "توریسم"،دو بهانه ای است که به واسطه ان باب صحبت با علی حیاتی را باز می کنم،کسی که من او را "یک مردم شناس تجربی منطقه الموت" می نامم ولی خودش اینگونه خودش را معرفی می کند:"من علی هستم،علی حیاتی؛متولد روستای اوان،بزرگ شده روستای اوان،مقیم روستای اوان.تالیفاتی در خصوص منطقه الموت دارم و هم اکنون نیز کنار دریاچه در دفتر پژوهشی کوچک خودم کار می کنم . ادامه مطلب

با یک بلوز و شلوار جیب دار خاکی رنگ می آید،از همان ها که رزمنده ها توی جبهه می پوشیدند.سلامی می دهد و جایی انتخاب می کند و می نشیند.کنارش می نشینم و می پرسم: * از کلیت ماجرا خبر دارید؟می دانید برای چه خواسته ام به اینجا بیایید؟ - تا حدودی... ادامه مطلب

وبلاگ که از آن با عنوان هسته اولیه ژورنالیسم مدرن و یا نوعی روزنامه نگاری پست مدرن نام برده می شود رسانه ای است که در آن نویسنده وسردبیر ومدیرمسئول همه یک نفر می باشد!نخستین وبلاگ را "دیوید واینر" ساخت که نام ان SCRIPTING NEWS بود. در ابتدای سال 1999 تنها 23 وبلاگ روی اینترنت بود که در ماه های بعدی،تعداد بلاگرها به میلیون ها نفر در سراسر دنیا رسید.دو سه سال پس از روی کار امدن نخستین وبلاگ در دنیا،پدیده وبلاگ نویسی با وبلاگ"سلمان" وارد ایران شد.. ادامه مطلب

- حرف اول: مراسم سال نو در تک تک مناطق ایران علی رغم تشابهات بسیارش، تمایزاتی نیز دارد.میل به نو شدن،احترام به بزرگترها،یاد مردگان و دید و بازدید،مخرج مشترک تمام مراسم های نوروز در جای جای ایران است ولی تفاوت های جغرافیایی،تاریخی و فرهنگی جلوه های خاصی به این مراسم در هر منطقه داده است.از جمله مراسم "قاشق زنی" که در قزوین و چند استان کشور دیده می شود و مراسم "پنجاه به در" که خاص این شهر است.آنچه در ادامه می آید مروری بر رسوم خاص قزوینی ها در روزهای نوروز است. - پیشواز نوروز: آنچه در برخی استان های کشور با نام نوروز خوانی معروف است و در تویسرکان با عنوان "کوسه و زن کوسه" نامیده می شود در قزوین قدیم نیز به شکل دیگری وجود داشته است. ادامه مطلب

- حرف اول: در جنوب کوه الوند و در گوشه ای از استان همدان،منطقه ایست که مردم آن به زبان های فارسی،لری،لکی،کردی و مخلوطی از این ها صحبت می کنند.این سرزمین،مدفن یکی از پیامبران بنی اسرائیل به نام "حبقوق" است که نامش در تورات هم ذکر شده است.این شهر همچنین آرامگاه یکی از شعرای نامی ایران به نام "رضی الدین آرتیمانی" است که ساقی نامه او با مطلع: "الهی به مستان میخانه ات به عقل آفرینان دیوانه ات" از مهمترینن ساقی نامه های ادبیات فارسی محسوب می شود.این سرزمین که "تویسرکان" نام دارد از دیرباز جزء بزرگترین صادرکننده های گردوی کشور بوده است.آنچه در ادامه می آید گذری بر مراسم مربوط به عید نوروز در این خطه از ایران است. ادامه مطلب

موسیقی به لحظه لحظه زندگی اقوام ایرانی گره خورده است و فرهنگ لر نیز از این قاعده مستثنی نیست. زندگی مردم لر از تولد تا مرگ سرشار از موسیقی است، از مراسم انتخاب نام نوزاد، لالایی هایی که مادران برای کودکانشان می خوانند، ترانه های کار و موسیقی های رقص تا موسیقی خاص مراسم سوگ. موسیقی لری را از لحاظ کاربرد آن می توان به موسیقی های کار، کوچ، مذهبی، سوگواری، رقص، لالایی، حماسی و عاشقانه تقسیم بندی کرد ادامه مطلب

مقدمه : دریا،رود،جنگل،شالیزار،کوه . این ها عناصری هستند که انسان را به یاد گیلان می اندازند.منطقه ای با مردمی که تاریخ و زبان و لباس و مناسک و باورها و حتی غذاهای خاص خود را دارند.موسیقی نیز یکی از مجموعه نظام های فرهنگی است که کلیتی به نام گیلان را بازنمود می کند.ترانه هایی که کودکان در بازی هایشان می خوانند،لالایی های مادران و آواز زنان شالیکار از فراسوی جلگه های گیلان و صدای سرنا و کمانچه در مراسم شادی و کرنا در روزگاران غم و هزاران نغمه و نغمه و نغمه دیگری که از مردمان گیلان زمین و در گوشه گوشه این سرزمین می توان شنید.ازکوه نشینان طالشی در غرب تا گیله مردان جلگه نشین و دیلیمیان کوه نشین در شرق ادامه مطلب

این مطلب در ضمیمه هفته نامه حدیث قزوین منتشر شده است. اولین بار سر کلاس های دانشگاه بود که از استادم دکتر فیاض شنیدم جامعه ایران دچار فقر خیال یا به اصطلاح خودش "مفت خوری تخیل" شده و این تا حدی ریشه در بازی های دوران کودکی ما دارد که از قصه به سمت کارتون آمده ایم ؛ قصه ای که در آن می بایست تمام شخصیت ها، فضاها و اتفاقات را خودت در ذهنت می ساختی و می پرداختی تا کارتونی که در آن همه چیز آماده است. بعدها در کلاس سارا شریعتی اعتراض کردم که چرا باید "مدینه فاضله" افلاطون یا "شهر خدا"ی توماس مور در حالی که امروز به جای جایشان نقد وارد است؟ ادامه مطلب

مقدمه رویدادهای تاریخی چنانچه با باورهای مردم درآمیخته باشند دیگر رویداد تاریخی صرف نخواهند ماند و مردم به مناسبت هایی آنها را بازتولید می کنند بخصوص اگر این رویدادها رنگ دین و اعتقادات را هم داشته باشند. محرم از این دست رویدادهای تاریخی است که با جان شیعه پیوند خورده و هر گروهی از شیعیان در قالب آیین های مختلفی به بازتولید آن می پردازند. یکی از کهن ترین این آیین ها "نخل گردانی" است که در این نوشته به اختصار به آن می پردازیم. پیشینه نخل گردانی آنچه از اسناد تاریخی در دست داریم نشان میدهد که اطلاق واژه نخل به تابوتواره های مذهبی به دوره صفوی بازمی گردد اما رسم گرداندن تابوت و نشانه هایی مانند نخل به دوره های پیش از صفوی باز می گردد و وجود مراسمی از این دست در میان شیعیان عراق قرن پنجم هجری روایت شده است ادامه مطلب

مقدمه تاسوعا و عاشورا از مهمترین مراسم عزاداری مذهبی است که هر بخش از گستره فرهنگی شیعه به طریقی خاص خود بزرگش می دارند.از این رو امروز شیوه های عزاداری و مناسک متنوعی در زمینه عاشورا در جای جای کشورمان وجود دارد اما آنچه در اینجا قابل بررسی است مراسم عزاداری به ظاهر بی ربطی است که نه مصادف با این مناسبت ها برگزار شده و نه نامی از شخصیت های کلیدی عاشورا در میان آنهاست اما بررسی های دقیق مردم شناسی نشان می دهند که ساختار حاکم بر آنها دقیقا از واقعه کربلا الگوبرداری شده اند.از جمله این ها این مراسم،"قالی شویان مشهد اردهال" است که محل شهادت پسر امام پنجم شیعیان محسوب شده و پیرامون آن داستان های زیادی وجود دارد،داستان هایی که منابع تاریخی صحت ادعاهای آنها را تایید نمی کنند. ادامه مطلب

ایران،کشوری چندفرهنگی است که تنوع قومی و زبانی، یکی از ویژگی های شاخص آن است.امروزه قومیت های مختلفی در پهنه جغرافیای وسیع این کشور زندگی می کنند که هریک با فرهنگ خاص خود نقش به سزایی در تاریخ و نیز شکل گیری فرهنگ ایرانی داشته اند.یکی از این قومیت ها لرها هستند که برخلاف کردها و ترک ها،تنها در مرزهای سرزمینی ایران ساکن بوده و بیشتر در غرب کشور حضور دارند.لرستان،خوزستان ،چهارمحال و بختیاری،کهگیلویه و بویراحمد و تا حدودی همدان، ایلام و قزوین از جمله استان هایی هستند که لرها در آنها سکونت دارند.این مقاله قصد دارد گوشه هایی از تاریخ این قوم را نیز بررسی نماید. ادامه مطلب

این مقاله برای اولین بار در ماهنامه "سپیده دانایی" منتشر شده است. اقوام نیز مانند دیگر پدیده‌های انسانی در گذر زمان دستخوش تغییراتی از جمله در نام خود می‌شوند اما اولین اشاره‌ها به لرها را می‌توان در متون تاریخی و جغرافیایی قرن 4 ه‍.ق. در واژه‌هایی مثل "اللّریه"، "لاریه"، بلاد اللور" و "لوریه" یافت. با این حال برای یافتن اولین اظهار نظرها پیرامون وجه تسمیه لر باید تا قرن هشتم پیش آمد. حمدالله مستوفی در تاریخ گزیده می‌نویسد: "در زبده التوارخ آمده است که وقوع [این اسم بر آن] قوم، بوجهی گویند از آن است که که در ولایت مانرود دهی است که آن را "کُرد" خوانند و در آن حدود، بندی که آن را به زبان لُری "کول" خوانند و در آن بند، موضعی که آن را " لُر" خوانند. چون اصل ایشان از آن موضع برخاسته‌اند، از آن سبب ایشان را لُر خوانده‌اند. وجه دوم آن که به زبان لُری کوه پر درخت را لِر گویند، بکسر راء. به سبب ثقالت ری کسره لام را به ضمه بدل کردند و لُر گفتند. ادامه مطلب