حامیژه

سوال اول- ازدواج چیست و بین چه کسانی صورت می گیرد؟
کمی به این سوال فکر کنید و سپس این مطلب را بخوانید.این مطلب با استفاده از آموزه های انسان شناسی به ما نشان می دهد که پدیده ای به نام "ازدواج" در همه جا یکسان و به یک مفهوم نیست و تنوع فوق العاده زیادی دارد و با اهدافی متفاوت از آنچه مد نظر ما و فرهنگ ماست صورت می گیرد.
***
ازدواج با قنات
"جنس" یکی از نخستین شاخص هایی است که انسان از بدو خلقت، بر مبنای آن خود را تقسیم بندی کرده است.حیوانات نیز دارای دو جنس نر و ماده هستند.علم امروز اثبات کرده که صحبت کردن از جنس گیاهان نیز سخنی بیراه نیست اما در بعضی از فرهنگ ها سایر عناصر طبیعی و موجودات نیز دارای روح و نیز جنس تصور می شوند.نمودی از این تفکر را می توان در زبان عربی نیز دید که در آن زمین و آسمان و دریا و همه عناصر طبیعی دارای جنس بوده و تحت عناوین مذکر یا مونث مجازی تقسیم بندی می شوند.ستاره ها و اجرام آسمانی نیز برای برخی به نر و ماده تقسیم می شوند.شاید برایتان جالب باشد که بدانید بعضی فرهنگ ها آب را نیز بر مبنای چنین شاخصی تقسیم بندی می کنند و ما براین اساس با دو تیپ قنات "نر" و " ماده" مواجهیم.چنین تفکری به خصوص در میان ساکنین مناطق خشک و کم آب ایران دیده می شود و نمونه هایی از آن نیز توسط انسان شناسان در اصفهان،اراک و چهارمحال و بختیاری گزارش شده است.محلی های برخی از نقاط این استان ها آبی را که طی حرکت در بسترش سر و صدا راه می اندازد و یا آهگی و سنگین و دیرهضم است "نر" دانسته و آب های ساکت و سبک را "ماده" تلقی می کنند و معتقدند همان طور که در جامعه انسانی،نر و ماده نیاز به ازدواج و رابطه با هم دارند آب ها هم اینگونه اند.این تفکر باعث می شود که هرگاه یکی از قنات های این نواحی آبش کم یا خشک شد نسبت به برپایی مراسم ازدواجی برای آن اقدام کنند.به عنوان مثال اگر قنات نر رو به خشکی رود آنها چنین استدلال می کنند که هوای قنات ماده را کرده و برای رسیدن به آن تغییر مسیر داده است.آنها برای منصرف کردن قنات از رفتن و نگهداشتنش،یکی از زنان روستا را انتخاب کرده و مراسم ازدواجی برایشان برپا می کنند.مهریه این زن که اغلب از میان بیوه زنان روستا انتخاب می شود توسط کل اهالی و به صورت غیرنقدی پرداخت می شود،درعوض او موظف است در زمان هایی خاص به کنار قنات رفته و برهنه در آب آن بنشیند تا خشک نشود.نکته جالب اینکه ازدواج قنات با مراسم و مناسک خاصی مانند مراسم ازدواج انسانی همراه بوده و با موسیقی و رقص و پایکوبی در پای قنات برگزار می شود.انسان شناسان نمونه هایی از این تیپ ازدواج را در روستای "علیم آباد" اراک،"حسینچه" و "دلیجان" اصفهان و... گزارش کرده و عکس هایی از "زن عمو زبیده" زن قنات علیم آباد از جمله مستندات آنها در کتاب ها و گزارش هایشان است.
ازدواج دو زن
نه منظور همجنس بازی به معنایی که شما می شناسید نیست.این رسم در میان برخی اقوام از جمله "نویر"های سودان صورت می گیرد که طبق آن یک زن نازا که "عمو" خوانده می شوددختر جوانی را به همسری قانونی خود انتخاب می کند و سپس به دنبال مردی می گردد که با این زن زندگی کند.کودکان این زوج،فرزند خود او محسوب می شوند چرا که شیربها توسط او پرداخت شده است.
ازدواج با مرده ها
باز هم در میان نویرها شکل دیگری از ازدواج دیده می شود.یک زن می تواند با مرده ای که فرزندی ندارد قانونا ازدواج کرده و با مردی رابطه جنسی برقرار کند.مبلغی از اموال شوهر متوفی زن به این مرد تعلق گرفته و در عوض فرزندان حاصل از این رابطه قانونا فرزندان فرد فوت شده شناخته می شوند.
چند شوهری
ازدواج همزمان یک زن با چند مرد را گویند که در برخی نواحی دنیا از جمله هند،تبت،پلینزی و... دیده می شود.این رسم بیشتر ناشی از کمبود زنان به علت رسم کشتن نوزادان دختر است.چند شوهری یا می تواند بین یک زن و چند مرد غریبه صورت گیرد و یا یک زن در آن واحد به عقد چند برادر درآید که عنوان پدر پس از برگزاری مراسمی خاص به یکی از شوهران اعطا می شود.
***
* حرف آخر- این فرهنگ است که می کند چه کسی با چه کسی،کی،چگونه و چرا باید ازدواج کند.بنابراین همه مردم برداشت واحدی از ازدواج ندارند و به شیوه واحدی این کار را انجام نمی دهند.