حامیژه

این مقاله برای اولین بار در ماهنامه "سپیده دانایی" منتشر شده است

مقدمه تاسوعا و عاشورا از مهمترین مراسم عزاداری مذهبی است که هر بخش از گستره فرهنگی شیعه به طریقی خاص خود بزرگش می دارند.از این رو امروز شیوه های عزاداری و مناسک متنوعی در زمینه عاشورا در جای جای کشورمان وجود دارد اما آنچه در اینجا قابل بررسی است مراسم عزاداری به ظاهر بی ربطی است که نه مصادف با این مناسبت ها برگزار شده و نه نامی از شخصیت های کلیدی عاشورا در میان آنهاست اما بررسی های دقیق مردم شناسی نشان می دهند که ساختار حاکم بر آنها دقیقا از واقعه کربلا الگوبرداری شده اند.از جمله این ها این مراسم،"قالی شویان مشهد اردهال" است که محل شهادت پسر امام پنجم شیعیان محسوب شده و پیرامون آن داستان های زیادی وجود دارد،داستان هایی که منابع تاریخی صحت ادعاهای آنها را تایید نمی کنند.علی بلوکباشی در تحقیق خود همانندی بخش های مختلف این مراسم را با واقعه کربلا نشان داده و نتیجه می گیرد:"هزار سال پس از واقعه کربلا مردم حاشیه کویر ایران با بهره گیری از عناصر سازنده حماسه امام حسین درکربلا،روایتی حماسه گونه از هجرت و شهادت امامزاده سلطان علی می پردازند." زرین کفش و شهید اردهال اردهال،نام دهستانی در مجاورت کاشان است که در لغت به معنی "رشته کوه مقدس" است و درگذشته مملو از نیایشگاه هایی بوده که مردم، پیش از گرویدن به اسلام در آنها عبادت می کرده اند.در روایات شفاهی مردم منطقه آمده است که پس از گرویدن اجدادشان به اسلام،آنها با فرستادن قاصدانی برای امام پنجم از او درخواست پیشوایی مذهبی می کنند و امام،یکی از پسران خود به نام "علی" را به سمتشان می فرستد.او در بین مردم نفوذ بالایی پیدا می کند تا جایی که "زرین کفش" حاکم وقت با حیله ای او را به دشت اردهال کشانده و طی جنگی به شهادتش می رساند.از آنجا که پیکر "سلطان علی" تکه تکه شده بوده سه روز بعد،آن را روی یک قالی گذاشته و دفنش می کنند و سپس به گونه ای نمادین،قالی را غسل می دهند.از آن پس مردم منطقه با خود عهد می کنند که به یاد مظلومیت شهید اردهال،هرساله مراسم قالی شویان را برگزار کنند. "جمعه جار" و آمادگی برای مراسم هرساله در هفته اول پاییز،موسوم به جمعه جار،جارچیانی در محله ها و روستاهای مختلف کاشان و اطراف اردهال گشت زده و خبر بر گزاری مراسم را می دهند.امروزه در روزنامه هم آگهی آن را چاپ می کنند.سپس مردم نواحی مختلف خود را به منطقه رسانده و اطراق می کنند.بازاری هم در مجاورت آن برپا می شود که مردم معتقدند اگر وسایل و خصوصا جهیزیه خود را از آن تهیه کنند خوش یمن است.در کنار بازار نیز منطقه دیگری است که به پرده خوانی و تعزیه و گاه فالگیری و کف بینی و...اختصاص دارد و اغلب در آن مصیبت های ائمه و خصوصا امامزاده سلطان علی نقل می شود. چوب به دستان و شستن قالی دومین جمعه پاییز،روز قالی شویان است. ریش سفید،اعانه جمع آوری شده از مردم را به متولی امامزاده داده و قالی را تحویل می گیرد،سپس مردان و جوانان دور هم جمع شده و با چوب های مخصوصی در دست آن را به سمت نهر آب داخل امامزاده شازده حسین مشایعت می کنند.چوب به دستان، نوک چوب خود را در آب نهر زده و روی قالی و مردم افراد می پاشند.پس از شستن نیز قالی را تا امامزاده همراهی می کنند و در طی راه به هر کسی که تابو را شکسته و به قالی دست بزند با چوب و چماق پاسخ می گویند! نتیجه گیری فرستادن پیک برای امام و درخواست از او،برافراشتن خیمه در صحرا،شهادت معصوم در ظهر روز دهم،خاکسپاری پیکرش سه روز پس از شهادت،حمل جنازه با قالی،تلافی مردم و کشتن قاتل معصوم و... از جمله شباهت هایی است که بلوکباشی بین واقعه واقعه کربلا و مشهد اردهال می بیند و از این جهت دومی را روایت دیگری از اولی می داند.