بازی های محلی و زندگی امروز

تا پیش از تولید و گسترش رسانه ها، داشته های فرهنگی هر منطقه ای بیشتر به خودش تعلق داشت و آمیختگی به مراتب کمتری را با عناصر فرهنگی سایر مناطق تجربه می کرد. به همین جهت، اشکال متنوع تری از همه چیز وجود داشت، هنوز وقتی که از روستایی به روستای دیگر می رفتی گوناگونی لباس ها و شیوه معماری و غذا و زبان بارز بود و حتی گونه های مختلفی از شیوه های گذران اوقات فراغت وجود داشت. بازی های محلی در چنین فضایی، از پویایی و تنوع بسیاری برخوردار بودند و جای تامل و بررسی بسیار داشتند اما در زندگی امروز و تحت تاثیر عوامل مختلفی ( که البته رسانه، یکی از مهمترین آنهاست) بازی های محلی نیز مثل لباس ها و زبان ها و معماری ها و صنایع دستی محلی کمرنگ شده و حتی در مواردی کاملا از یاد رفته اند. بازی های محلی در زندگی امروز چه جایگاهی دارند و چرا؟ این ها سوالاتی است که مقاله حاضر درصدد پاسخگویی به آنها برمی آید.

- یک تازه وارد پر سر و صدا
اضافه شدن رسانه های ارتباط جمعی و خصوصا تلویزیون به سبک زندگی ایرانی قدمت زیادی ندارد و هنوز اولین نسل هایی که امکان تجربه آن برایشان مهیا شده در قید حیاتند و از آمدن این عضو پر سر و صدای خانواده های ایرانی خاطراتی را تعریف می کنند. این رسانه از اولین روزهایی که آمد بخشی از الگوهای گذران اوقات فراغت را در کشور ما دگرگون کرد. شب نشینی های توام با قصه های امیرارسلان نامدار و شاهنامه خوانی جای خود را به تماشای فیلم مراد برقی و امثال آن داد، گرچه در ابتدا و به دلیل کم بودن این رسانه و ضریب نفوذ آن، افراد برای تماشای آن دور هم در یک جا جمع می شدند و تلویزیون ، بهانه ای برای گسترش این دورهم جمع شدن ها بود ولی به مرور و با گسترش ضریب نفوذ این وسیله ارتباطی، دیگر هر کس در خانه اش می نشست و به تنهایی به تماشای برنامه های مورد علاقه اش می پرداخت، خصوصا آن که چند کاناله شدن تلویزیون نیز اختلاف نظرهایی را بر سر برنامه ای که باید تماشا کرد ایجاد نموده بود. بنابراین ورود تلویزیون به جامعه ایرانی از همان ابتدا تغییر در الگوهای گذران اوقات فراغت را در پی داشت. در مورد کودکان نیز کارتون، فیلم، برنامه عروسکی، مسابقه های زنده تلویزیونی و.... روی کار آمد و گزینه تفریحی دیگری در کنار گزینه های سابق (بازی های محلی) ایجاد کرد، گزینه ای که ازقضا قدرت زیادی هم داشت و می توانست رقیب را به خوبی از سر راه بردارد.
- بسته ها از راه می رسند
چرخ های صنعت، با گردش خود و تولید انبوه کالاهای اساسی به مرور گسترش یافته و به تدریج درصدد صنعتی کردن تمامی بخش های زندگی برآمدند، فرآیندی که طبیعتا اوقات فراغت را در برمی گرفت. تهیه بسته های بازی آموزشی و تفریحی در مقیاس زیاد و تبلیغ آنها از طریق رسانه ای به قدرتمندی تلویزیون، نوع خاص و واحدی از بازی را به تمامی نقاط ایران فرستاد و نوعی از همسانی را ایجاد کرد؛ حرکتی که در دراز مدت، جایگزین بازی های محلی شد و آنها را از رونق انداخت. CD های بازی رایانه ای هم که به این ماجرا اضافه شدند ورق به کلی به نفع بازی های جدید برگشت.
- سازمان هایی برای فراغت
یکی دیگر از اتفاقاتی که در جامعه جدید افتاد تعریف کردن متولی هایی برای تک تک نیازهای آدمی و تشکیل سازمان هایی ویژه برای آموزش، درمان، تغذیه، امنیت و نیز اوقات فراغت بود. اوقات فراغت درست از زمانی که سازماندهی شد و متولی های رسمی پیدا کرد به سمت نوعی همگنی و یکشکلی پیش رفت و به مرور تنوعات موجود در بازی های محلی از بین رفت. اینکه خانواده ها امروز فکر می کنند بهترین راه غنی سازی اوقات فراغت فرزندانشان ثبت نام آنها در انواع و اقسام کلاس های تفریحی و اموزشی سازمان های متولی است ازاین تغییر فرهنگی روایت می کند. این میل به استفاده از سازمان های اوقات فراغت، به تدریج تعداد محدودی از بازی ها را که حالت رسمی تر و عام تر داشتند تقویت کرد و با بی توجهی نسبت به گزینه های محلی موجود، انها را به حاشیه کشاند.
- حرف آخر
بازی های محلی، یکی از مهمترین عرصه های بروز شادی و ایجاد نشاط در کودکان و به طور عام در افراد هر فرهنگ است، عرصه ای که این روزها و تحت فشار رسانه و سازمان ها و بسته های صنعتی گذران اوقات فراغت، هر روز بیشتر به حاشیه رانده می شود. همخوانی این بازی ها با اقلیم و فرهنگ، وجود ارزش های فرهنگی هر منطقه در آن، تقویت برخی مهارت های مورد نیاز زندگی در آن منطقه، حرکت و جنب و جوش و ایجاد نشاط و سرخوشی، تقویت مهارت های زبانی و ادبی از طریق اشعار نهفته در بخش های مختلف بازی، تقویت روحیه جمع گرایی و فعالیت گروهی، همه و همه بخشی از مهمترین مزایای این بازی هاست و جای آن دارد که در زندگی امروز توجه بیشتری به آنها شود. توجه آموزش و پرورش و نیز سازمان های متولی غنی سازی اوقات فراغت به این بازی های محلی و گنجاندن آنها در کنار سایر برنامه های خود، طراحی و ارائه بسته های بازی برگرفته از بازی های محلی، گام موثر دیگری در این راه است که برداشتن آن، کمک به سزایی به ماندگاری و گسترش این بازی های فرح بخش خواهد کرد.
این ملطب ابتدا در نشریه سپیده دانایی منتشر شده است.